Z okazji miesiąca poświęconego cukrzycy, poniższy artykuł bada interesujące powiązania między cukrzycą a infekcją, która może wywołać procesy autoimmunologiczne – chorobą z Lyme. U ludzi jak dotąd nie udało się wykazać ani związku przyczynowego, ani korelacji, ale istnieją interesujące, udokumentowane obserwacje.

Cukrzyca typu 1 jest chorobą autoimmunologiczną, która atakuje komórki produkujące insulinę w trzustce, prowadząc do przewlekłego niedoboru insuliny u osób genetycznie predysponowanych. W przypadku cukrzycy typu 2 tylko niewielka część przypadków jest wynikiem procesów autoimmunologicznych.

Ponieważ dokładna przyczyna uruchamiania procesów autoimmunologicznych nie została jeszcze poznana w żadnym z typów cukrzycy, warto szerzej badać inne czynniki, które mogą je wywołać – na przykład niektóre infekcje, w tym chorobę z Lyme.

Jak dotąd istnieje niewiele doświadczeń dotyczących współwystępowania choroby z Lyme i cukrzycy. Najczęściej pojawiają się opisy przypadków dotyczące rozróżniania objawów obu chorób lub możliwości wykluczenia jednej z nich i leczenia drugiej. Niewiele jest udokumentowanych przypadków, w których udało się potwierdzić oba stany, co wynika m.in. z faktu, że lekarze często nie zlecają badań laboratoryjnych w kierunku potencjalnych infekcji. Nawet jeśli pojawi się podejrzenie choroby z Lyme, powszechnie stosowane testy wykrywają mniej niż połowę przypadków.

Niektóre zespoły objawów mogą sugerować jednoczesne występowanie obu chorób, np. porażenie nerwu twarzowego (porażenie Bella), zaburzenia metabolizmu witaminy D, ograniczenia ruchomości małych i dużych stawów, twardzina, zapalenia naczyń włosowatych oraz problemy ze wzrokiem i oczami.

Niestety w przypadku cukrzycy dochodzi do tak poważnego uszkodzenia trzustki, że nawet jeśli proces autoimmunologiczny ustąpi, pełna funkcja komórek produkujących insulinę zwykle nie wraca – często zachowuje ją jedynie 10–20% tych komórek. Oznacza to, że nawet jeśli reakcja autoimmunologiczna ustąpi po leczeniu infekcji, produkcja insuliny prawdopodobnie nie powróci. Dlatego pacjenci z podejrzeniem cukrzycy typu 1 powinni być niezwłocznie dokładnie przebadani, a lekarz powinien wziąć pod uwagę również mniej prawdopodobne czynniki ryzyka.

Chociaż choroba z Lyme jako przyczyna cukrzycy nie została udowodniona, rośnie liczba dowodów sugerujących, że cukrzyca, a w szczególności podwyższony poziom cukru we krwi, może nasilać przebieg boreliozy.

Niedawne badanie przeprowadzone na myszach sprawdzało, jak hiperglikemia – wysoki poziom cukru we krwi obserwowany także w cukrzycy typu 1 – wpływa na eliminację bakterii wywołujących chorobę z Lyme oraz na odpowiedź immunologiczną. Niszczenie bakterii w układzie odpornościowym odbywa się dzięki granulocytom obojętnochłonnym, które odpowiadają także za procesy zapalne w trakcie infekcji. W cukrzycy typu 1 granulocyty obojętnochłonne działają mniej skutecznie – trudniej wykrywają i niszczą patogeny, co prowadzi do ich większego przetrwania w organizmie. Bakterie mogą przetrwać w różnych tkankach, m.in. w mózgu, sercu, płucach, wątrobie oraz stawach kolanowych. Z tego wynika konieczność badania wpływu infekcji Borrelia na przebieg współistniejących chorób, takich jak cukrzyca.

Hiperglikemia może być spowodowana również innymi czynnikami, nie tylko cukrzycą. Choroba z Lyme może dotyczyć wielu narządów, w tym nadnerczy. Nadnercza produkują hormony regulujące metabolizm, układ odpornościowy, ciśnienie krwi i reakcję na stres. Choroba z Lyme może zaburzać funkcje nadnerczy, prowadząc do wahań poziomu cukru we krwi, hiperglikemii, nadciśnienia, osłabienia, wahań nastroju, depresji i objawów autoimmunologicznych. Objawy autoimmunologiczne mogą pojawić się także w przypadku cukrzycy. Hiperglikemia spowodowana uszkodzeniem nadnerczy utrudnia kontrolowanie objawów i sam proces leczenia. Dlatego wielu pacjentom z chorobą z Lyme zaleca się ścisłą dietę, np. bezglutenową lub o obniżonej zawartości cukru. Interesujące jest, że wśród objawów jednej z częstych współistniejących infekcji w chorobie z Lyme, infekcji Babesia, również wymienia się hiperglikemię.

Przewlekłe stany zapalne spowodowane chorobą z Lyme mogą prowadzić do znacznej utraty lub przyrostu masy ciała, co również negatywnie wpływa na poziom cukru we krwi.

Badania wspierane przez Canadian Institutes of Health Research, przeprowadzone w 2013 roku przez pracownika Uniwersytetu w Toronto, analizowały podobny temat jak wcześniejsze badania, lecz z nieco innej perspektywy. Projekt badał, czy podwyższony poziom cukru we krwi w przebiegu infekcji Borrelia pogarsza objawy artretyzmu Lyme i czy kontrolowanie poziomu cukru za pomocą insuliny zmniejsza nasilenie tych objawów.

Borelioza sama w sobie może wywoływać różnorodne objawy, które dodatkowo komplikują przebieg współistniejących chorób. Ważne jest badanie reakcji krzyżowych tych chorób i ich wpływu na Lyme, ponieważ im lepiej rozumiemy patologię danej choroby, tym skuteczniej można ją leczyć.