Zaburzenie ze spektrum autyzmu (ASD) to ogólna nazwa dla grupy zaburzeń neurologicznych, w których pojawiają się trudności w komunikacji, nawiązywaniu relacji z innymi oraz w odpowiednim reagowaniu na bodźce środowiskowe. Choć dokładne przyczyny ASD pozostają nieznane, wydaje się, że w jego rozwoju mogą uczestniczyć różne czynniki, takie jak dziedziczne wzorce genetyczne, kontakt z chemikaliami i metalami ciężkimi czy działanie określonych czynników biologicznych. Badania sugerują, że istotną rolę w powstawaniu ASD mogą odgrywać infekcje, ponieważ w próbkach pobranych od osób z ASD wykryto różnorodne patogeny – wirusy, bakterie i grzyby. Na przykład pasożyt Taenia solium jest jednym z czynników wywołujących neurocysticerkozę, której częstymi objawami są padaczka, bóle głowy, zawroty głowy, incydenty naczyniowo-mózgowe oraz zaburzenia neuropsychiatryczne. Choroba ta rozwija się, gdy w mózgu w wyniku infekcji powstają cysty. Toksoplazmoza, wywoływana przez pierwotniaka Toxoplasma gondii, u dorosłych zazwyczaj przebiega bezobjawowo, a do zakażenia dochodzi poprzez spożycie niedogotowanego pokarmu zawierającego cysty, kontakt z zakażonym kocim kałem lub drogą transplacentalną – od matki do płodu w trakcie ciąży. (1)

Na pierwszy rzut oka ASD i borelioza mogą wydawać się niepowiązane, jednak u małych dzieci obserwuje się wiele podobnych objawów. Wśród symptomów neurologicznych znajdują się dezorientacja, tzw. „mgła mózgowa”, zamieszanie, nadwrażliwość na światło, drżenia mięśni, trudności w komunikacji oraz opóźnienia w rozwoju fizycznym i psychicznym. W zakresie objawów psychologicznych także występują podobieństwa – lęk, wahania nastroju czy zaburzenia zachowania. Z kolei objawy fizyczne, takie jak zapalenie stawów, wysypka czy osłabienie mięśni, również mogą występować zarówno w boreliozie, jak i w ASD. Objawy ze strony układu pokarmowego – alergie pokarmowe, wzdęcia, zaparcia, biegunki czy bóle podbrzusza – również nie pozwalają jednoznacznie odróżnić diagnozy. Warto przy tym pamiętać, że inne choroby, np. autoimmunologiczne, mogą wykazywać podobne objawy, a borelioza u dorosłych bywa mylnie diagnozowana jako zapalenie stawów lub fibromialgia.

Borelioza jest najczęstszą chorobą przenoszoną przez wektory, zwykle poprzez ugryzienie kleszcza – w Europie głównie przez gatunki Ixodes. Zachorowalność na boreliozę wciąż rośnie, a jednym z możliwych czynników jest przeniesienie infekcji z matki na płód. Pierwsze dowody naukowe opisano w 1985 roku, kiedy wykazano wertykalne przekazanie boreliozy od matki na noworodka. Istnieją profesjonalnie potwierdzone dane, że bakteria Borrelia, wywołująca boreliozę, może przenikać przez łożysko. Z tego względu rozszerzono znany skrót TORCH (obejmujący podstawowe wrodzone infekcje) do TORCHES-CLAP, w którym litera L oznacza boreliozę. (T: toksoplazmoza, R: różyczka, C: cytomegalowirus, H: wirus opryszczki, E: enterowirus, S: kiła, C: ospa wietrzna, L: borelioza, A: AIDS, P: parwowirus B19.) (8)

Jedną z wciąż nieznanych, możliwych przyczyn ASD jest transmisja wertykalna, czyli zakażenie płodu w trakcie ciąży. Bransfield i współpracownicy wysunęli tę teorię, identyfikując 24 infekcje i współzakażenia mogące przyczyniać się do wczesnego rozwoju ASD. Pojawia się przy tym wiele pytań: czy pierwotne zakażenie występuje w okresie niemowlęcym, czy w trakcie ciąży? Czy choroba wynika z bezpośredniej infekcji tkanki nerwowej, czy z wtórnej reakcji immunologicznej, a może z obu tych czynników jednocześnie?

Związek między boreliozą/chorobami przenoszonymi przez kleszcze a niektórymi neuropsychiatrycznymi zaburzeniami wieku dziecięcego podkreślono w badaniu amerykańskim. W stanach o najwyższej zachorowalności na autyzm 15 zgłaszało wyższą niż średnia liczbę przypadków boreliozy. W stanach o najniższej zachorowalności na autyzm żaden stan nie wykazywał ponadprzeciętnej liczby przypadków boreliozy. Wyniki te wskazują na pewną korelację w występowaniu obu chorób. (2)

Choć klinicyści wcześniej sugerowali możliwość związku między boreliozą a ASD, pierwsze kompleksowe badanie objęło 102 przypadki boreliozy w trakcie ciąży. U 9%badanych dzieci stwierdzono autyzm, a większość wykazywała także inne zaburzenia rozwojowe. W grupie kontrolnej 66 matek z boreliozą, które otrzymywały antybiotyk przed poczęciem i w trakcie ciąży, wszystkie urodziły zdrowe noworodki. U 25% dzieci z ASD wykryto krętka Borrelia burgdorferi. (3)

Choroby przenoszone przez kleszcze mogą sprzyjać rozwojowi innych infekcji oraz powodować osłabienie układu odpornościowego w okresie prenatalnym i niemowlęcym, co może predysponować do ASD. Zaburzenia te mogą się wzajemnie nasilać, a obecność dodatkowych czynników może wywoływać reakcje immunologiczne prowadzące u podatnych osób do stanu zapalnego, molekularnej mimikry, zmian w szlaku kinureniny, podwyższonego poziomu chinoliny, obniżenia serotoniny, stresu oksydacyjnego, dysfunkcji mitochondriów oraz ekscytotoksyczności. Wszystko to hamuje rozwój ciała migdałowatego i innych struktur mózgu, co może skutkować częściowym zespołem Klüver–Bucy, ASD i innymi zaburzeniami neuropsychiatrycznymi.

Hipotezę tę wspierają obserwacje ciężarnych kobiet z boreliozą i dzieci z ASD, a także wrodzone zaburzenia neurologiczne związane z chorobami przenoszonymi przez kleszcze. Nie można również ignorować podobieństw w objawach, patofizjologii, reakcjach immunologicznych, patologiach płata skroniowego i wynikach badań obrazowych mózgu w boreliozie i ASD. (7)

Charles Ray Jones i współpracownicy wykazali, że leczenie boreliozy i innych chorób przenoszonych przez kleszcze w trakcie ciąży może zapobiegać rozwojowi autyzmu i innych zaburzeń rozwojowych. (4)

Badanie przeprowadzone przez Masona Kuhna i współpracowników, analizujące skutki długotrwałej terapii antybiotykowej, wykazało, że leczenie antybiotykami może zmniejszać objawy zaburzeń ze spektrum autyzmu związanych z boreliozą lub innymi chorobami przenoszonymi przez kleszcze. (5)

Dane konferencyjne, jeszcze niepublikowane w czasopiśmie naukowym, wskazują, że u ponad 100 dzieci z ASD i boreliozą zastosowanie terapii antybiotykowej przyniosło poprawę objawów w około 60% przypadków, podczas gdy u 8% objawy nasiliły się – co udało się skorygować poprzez jednoczesne podanie leku przeciwgrzybiczego.

Inną chorobą wieku dziecięcego powiązaną z wrodzoną boreliozą jest SMA, czyli rdzeniowy zanik mięśni. Najnowsze badania sugerują także związek między ALS (stwardnienie zanikowe boczne) a SMA. (6)

Wcześniejsze artykuły na portalu Weborvos szczegółowo omawiały przenoszenie boreliozy z matki na płód, co może być kluczowe dla wyjaśnienia związku między boreliozą a ASD. (8)

Dodatkowe materiały wideo:

Przypadek małego chłopca z rozpoznanym autyzmem, u którego stwierdzono również boreliozę, babeszjozę oraz mykoplazmozę: Youtube

• Dr Luc Montagnier, laureat Nagrody Nobla za odkrycie wirusa HIV, w wywiadzie z 2008 r. (francuski z angielskimi napisami) o badaniach nad autyzmem i boreliozą: Youtube

Źródła:

1. M Zubair Alam, Q Alam, M Amjad Kamal, A Ahmad Jiman-Fatani, EI Azhar, M Azhar Khan, Infectious agents and neurodegenerative diseases: exploring the links .Current topics in medicinal chemistry, 2017 [PubMed]
2. Kuhn M, Grave S, Bransfield R, Harris S. Long term antibiotic therapy may be an effective treatment for children co-morbid with Lyme disease and Autism Spectrum Disorder. Med Hypotheses. (2012) 78:606–15. 10.1016/j.mehy.2012.01.037 [PubMed] [Google Scholar]
3. Vojdani A. Antibodies as predictors of complex autoimmune diseases and cancer. Int J Immunopathol Pharmacol. (2008) 21:553–66. 10.1177/039463200802100308 [PubMed] [Google Scholar]
4. Jones CR SH, Gibb E, Johnson L. Gestational lyme disease case studies of 102 live births. Lyme Times. (2005) 34:6. [Google Scholar]
5. Kuhn M, Grave S, Bransfield R, Harris S. Long term antibiotic therapy may be an effective treatment for children co-morbid with Lyme disease and Autism Spectrum Disorder. Med Hypotheses. (2012) 78:606–15. 10.1016/j.mehy.2012.01.037 [PubMed] [Google Scholar]
6. Cetin B. A new complication of lyme disease; spinal muscular atrophy. Eur J Biomed Pharm Sci. (2019) 6:464–8.: MALSG
7. RC Bransfield, JS Wulfman, WT Harvey, AI Usman The association between tick-borne infections, Lyme borreliosis and autism spectrum disorders- Medical hypotheses, 2008 – Elsevier [PubMed]
8. Artykuł podsumowujący: Weborvos